Hin eilífa barátta

Baráttunni fyrir frelsi og lýðræði linnir aldrei, vegna þess að hvort tveggja gengur í berhögg við okkar frumstæðustu og rótgrónustu kenndir á borð við ótta, hatur og fordóma.

Frelsi og lýðræði krefjast þess að fólk tileinki sér hugarfar sem er vandræðalega auðvelt að snúa baki við undir álagi; víðsýni og sannleiksþorsta, skilnings og umburðarlyndis.

Samkeppni þessa lýðræðislega hugarfars við hið frumstæða verður með okkur svo lengi sem við verðum manneskjur, vegna þess að hið frumstæða býr innra með okkur, á meðan hið lýðræðislega er lært. Hver einasta kynslóð þarf að feta sína eigin slóð frelsisástar og læra af þeirri sem kom á undan. Það segir sig sjálft að til þess að þetta geti gerst, þarf hver kynslóð að halda á lofti fána frelsis og lýðræðis, því að annars sigrar hið frumstæða óhjákvæmilega, og getur sigurinn orðið snöggur og ótvíræður ef ekki er haldið vel á spilunum.

Þess vegna linnir baráttunni fyrir frelsinu aldrei. Við þurfum alltaf að vera á varbergi gagnvart öndverðum hugmyndum, sem í þokkabót eru jafnan vopnaðar okkar eigin rótgrónasta eðli.

Fyrri gírinn

Árið 2012 tók ég þátt í því að stofna flokk sem kom til með að heita Píratar. Hvatinn fyrir þeirri þátttöku var ástríðufull trú mín á frjálslynd lýðræðisgildi sem ég taldi þá ógnað, eins og reyndar ávallt.

Ógnirnar komu úr ýmsum áttum. Hið margtapaða dópstríð hafði réttlætt ágang á frjálslynd lýðræðisgildi áratugum saman, hið óskilgreinda og reyndar óskiljanlega hryðjuverkastríð hafði gert hið sama í rúman áratug, en að sama skapi voru borgaralegri hugmyndir að festa sig í sessi sem yfirvöld og almenningur áttuðu sig ekki alveg á því að myndu annað hvort óhjákvæmilega mistakast, eða óhjákvæmilega ganga á frjálslynd lýðræðisgildi. Þetta voru hugmyndir eins og að hindra höfundaréttarbrot með því að loka á umferð vefsíðna, sía klám af netinu, hlera nettengingar til að koma í veg fyrir álíka hluti og fleira í þeim dúr.

Fremst í flokki fóru ýmis samtök höfundarétthafa, með mishræðilegar hugmyndir um hvernig ætti að takast á við höfundaréttarbrot; brot sem voru raunverulega skaðleg, en ekki svo skaðleg að þau réttlæti undangröft frjálslyndra lýðræðisgilda.

Í þá daga var stærsti vandinn sá að yfirvöld og almenningur hreinlega skildu ekki afleiðingar gjörða sinna. Píratar kölluðu sig Pírata (e. Pirates) vegna þess að höfundaréttarbrot eru gjarnan kölluð “sjóræningjastarfsemi” (e. piracy), og var þetta því vísan til þess að við það væri skárra að höfundaréttarbrot tíðkuðust, heldur en að berjast svo harkalega gegn þeim að frjálslynd lýðræðisgildi fengju að fjúka með.

Ég var og er stoltur af þeim árangri sem Píratar náðu á sínum tíma og mun ævinlega vera þakklátur fyrir það ótrúlega ævintýri sem sú vegferð var, allra helst fyrir að hafa kynnst þessum aragrúa af frábæru fólki sem leyndist í samfélaginu en fann sér hvergi stað í hefðbundnari flokkum. Ég er bæði þakklátur fyrir allt það góða sem kom úr starfinu, sem og mistökin sem ég fékk tækifæri til að læra af. Merki Pírata er brennimerkt í hjarta mér og verður geymt þar svo lengi sem ég lifi.

Nýi gírinn

Í dag sé ég hinsvegar ógnirnar gagnvart frjálslyndum lýðræðisgildum allnokkuð öðruvísi. Það eru breyttir tímar. Þótt vissulega komi af og til fram hræðilegar hugmyndir eins og að sía klám af netinu, eða einhver álíka vonlaus hugmynd, þá eru þessar hugmyndir ekki teknar mjög alvarlega lengur (sem er gott), en sömuleiðis fá þær litla athygli vegna þess að það eru einfaldlega svo miklu stærri ógnir til staðar.

Og þær komu ekki til vegna misskilnings yfirvalda á upplýsingatækni, heldur vegna kviknakinnar valdasækni valdhyggjuafla víðsvegar um heim, sem markvisst og meðvitað misnota frumstæðustu gildi mannskepnunnar gegn þeim mikilvægustu, hinum lærðu; frjálslyndum lýðræðisgildum.

Það er grímulaust landvinningastríð einræðisríkisins Rússlands gegn þjóð í leit að lýðræði, Úkraínu. Það er uppgangur valdhyggjufantsins Donalds Trump í Bandaríkjunum. Það er sú staðreynd að samkvæmt öllum mælikvörðum allra stofnana sem mæla þróun frelsis og lýðræðis í heiminum, þá hefur fjarað undan frjálslyndum lýðræðisgildum út um allan heim árum saman.

Í þessum aðstæðum þarf að skipta niður um gír og líta á stóru myndina. Eins mikilvægt og það er að halda áfram að brjóta niður takmarkanir á frelsi borgarans, og valdefla hann gegn yfirgangi yfirvalda hverju sinni, þá verður það til lítils ef ekki tekst að verja frjálslynt lýðræði sem stjórnarfar yfirhöfuð.

Og það er sú ógn sem við raunverulega stöndum frammi fyrir.

Slæmar fréttir og góðar fréttir

Þetta eru slæmu fréttirnar. En það eru líka góðar fréttir; þær að ógnin er skýrari og varnarbaráttan sömuleiðis. Þótt það sé þrautin þyngri að sannfæra fólk um ágæti þess að gefast upp í vonlausum borgarastríðum gegn vímuefnaneyslu, höfundaréttarbrotum og klámi, þá er samt flestallt fólk ennþá, sem betur fer, hlynnt frjálslyndu lýðræði sem stjórnarfari.

Þannig er meira svigrúm fyrir sameinaða krafta í varnarbaráttu þessara gilda, gegn ágangi valdhyggjuaflanna.

Á Íslandi er einn ákveðinn flokkur sem er bersýnilega hin íslenska birtingarmynd valdhyggjunnar, og ég þarf ekki einu sinni að nefna hann á nafn. Við vitum öll að það er Miðflokkurinn; hann veit það sjálfur þótt hann hafi einstaka sinnum rænu á því að allavega þræta fyrir það, yfirleitt rétt eftir einhverja pínlega opinberun á þeirri staðreynd. Hann er ekki ennþá orðinn beinlínis að valdhyggjuflokki, en hann sáir fræjum hennar og mun annað hvort þróast lengra sjálfur í átt valdhyggjunnar eða búa undir framgang ennþá róttækari afla úr sama ranni.

Nú, frjálslynd lýðræðisgildi njóta sem betur fer stuðnings í flestum öðrum flokkum, að minnsta kosti þeim sem hafa raunhæft tilkall til áhrifa. En þeir eru líka flestir værukærir og taka þessu frjálslynda lýðræði ennþá sem sjálfsögðum hlut, þegar það er engan veginn svo.

Og ef ég spyr mig að því hvaða flokkur á Íslandi í dag sé besti farvegurinn fyrir varnarbaráttuna fyrir frjálslyndum lýðræðisgildum, gegn uppgangi valdhyggjunnar, þá er svar mitt í dag Viðreisn.

Lokaorðin

Hafandi tekið þátt í því að móta stjórnmálaflokk frá grunni, get ég fullyrt hiklaust að enginn flokkur er fullkominn, og hið sama gildir um Viðreisn. En hafandi líka reynsluna af því að starfa í yfirþyrmandi frjálslyndasta flokk landsins, sem á sínum tíma voru Píratar, þá þekki ég líka stuðningsfólk frelsisins þegar ég tala við það, og þetta er fólkið sem ég finn í Viðreisn í dag.

Fólk sem mun ekki sýna valdhyggjunni meðvirkni. Fólk sem mun standa vörð um frjálslynd lýðræðisgildi, innanlands sem utan.

Fólk sem skilur að þessi barátta krefst sannleiksþorsta, víðsýni, skilnings og umburðarlyndis, samheldni og samstöðu með réttu gegn röngu og frelsi gegn ófrelsi. Að innanlands krefjist baráttan samstöðu frjálslyndra lýðræðissinna, og á alþjóðasviðinu, samstöðu frjálslyndra lýðræðisríkja.

Þetta fólk finnst víðar en í Viðreisn, enda væri voðinn vís ef svo væri ekki. Þetta fólk finnst líka í Pírötum og í Samfylkingunni og meira að segja í íhaldssamari flokkum eins og VG, Framsókn og Sjálfstæðisflokknum. Við skulum vera þakklát fyrir það og passa að gleyma því ekki. En höfum á hreinu að þakklætið er fyrir gildi, og að þessi gildi eru frjálslynd lýðræðisgildi.

Á grundvelli þessara gilda hef ég ákveðið að ganga til liðs við Viðreisn og leggja þar mitt af mörkum af hvaða mætti sem kann að vera. Því hef ég þegið 37. sæti á lista Viðreisnar í Reykjavík í komandi sveitarstjórnarkosningum og mun vonandi verða að einhverju gagni í þeim baráttum sem síðar koma.

Ég læt það duga í bili, þótt þetta séu ekki lokaorðin.

Því að í frjálslyndu lýðræðissamfélagi eru engin lokaorð.